දිය බත් – අපේ පැරැන්නන්ගේ උදෑසන ආහාරයේ සැඟවුණු වටිනාකම
අපේ ආහාර සංස්කෘතියෙන් අමතක වී යන සරල, රසවත් ගැමි උරුමයක්
අද අප ජීවත් වන්නේ කාර්යබහුල ලෝකයකය. උදෑසන ආහාරය සඳහා පාන්, බනිස්, ක්ෂණික ආහාර හෝ විවිධ සකස් කළ ආහාර වර්ග තෝරාගැනීමට බොහෝ දෙනා පුරුදු වී සිටිති.
එහෙත් අපේ පැරැන්නන්ගේ උදෑසන ආහාර වේල ඊට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් විය.
එදා ගැමි නිවසක උදෑසන ආහාරයට කිරිබත්, කැඳ, කුරක්කන් තලප, පිට්ටු මෙන්ම දිය බත් ද සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමිකරගෙන තිබුණි.
ඉතා සරල ආකාරයෙන් පිළියෙල කළ හැකි දිය බත්, ආහාර අපතේ නොයැවීමේ අපේ පැරැන්නන්ගේ බුද්ධිමත් ජීවන රටාවට කදිම නිදසුනකි.
🌾 දිය බත් යනු කුමක්ද?
දිය බත් යනු පෙර දින පිසූ බත් ජලයේ දමා තබා, පසුදා උදෑසන ආහාරයට ගන්නා සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකේය ආහාරයකි.
සාමාන්‍යයෙන් රාත්‍රියේ ඉතිරි වූ බත් පිරිසිදු භාජනයකට දමා, බත් වැසෙන තරමට පානීය ජලය එක්කර තබනු ලැබේ.
පසුදා උදෑසන එම බත් පොල්කිරි, ලුණු, රතුලූනු, අමුමිරිස් වැනි ද්‍රව්‍ය සමඟ මිශ්‍ර කර ආහාරයට ගැනීම ගැමි සම්ප්‍රදායේ දක්නට ලැබුණු එක් ක්‍රමයකි.
ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට දිය බත් පිළියෙල කරන ආකාරය තරමක් වෙනස් විය හැකිය.
🌿 ගැමි ජීවිතය හා දිය බත්
අතීත ශ්‍රී ලංකාවේ ගොවිතැන ප්‍රධාන ජීවනෝපාය වූ ගම්මානවල මිනිසුන් උදෑසනින්ම කුඹුරට, හේනට හෝ වෙනත් වැඩකටයුතු සඳහා පිටත්ව ගියහ.
ඔවුන්ගේ ආහාර රටාව දේශීයව ලබාගත හැකි ද්‍රව්‍ය මත පදනම් විය.
පෙර දින ඉතිරි වූ බත් ඉවත නොදමා නැවත ප්‍රයෝජනයට ගැනීම එම ජීවන රටාවේ එක් අංගයක් විය.
එදා නිවෙස්වල ශීතකරණ නොතිබුණු බැවින් ආහාර ගබඩා කිරීම හා භාවිතය පිළිබඳ විවිධ සම්ප්‍රදායික ක්‍රම පැවතුණි. දිය බත් එවැනි ආහාර පුරුද්දක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
එය හුදෙක් ආහාරයක් පමණක් නොව, අරපිරිමැස්ම, සරල බව සහ පරිසරයට ගරු කරන ජීවන රටාව පිළිබිඹු කළ සංස්කෘතික උරුමයකි.
🥥 දිය බත් සාදාගන්නේ කෙසේද?
අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය
පිසූ බත් කෝප්පයක්
පිරිසිදු පානීය ජලය
පොල්කිරි ස්වල්පයක්
සිහින්ව කපාගත් රතුලූනු
අමුමිරිස් කරලක්
රස අනුව ලුණු
දෙහි යුෂ ස්වල්පයක් (කැමැත්ත අනුව)
සාම්ප්‍රදායික පිළියෙල කිරීම
පළමුව පෙර දින පිසූ බත් පිරිසිදු භාජනයකට දමා, එය වැසෙන තරමට ජලය එක්කර රාත්‍රිය පුරා තබනු ලැබේ.
පසුදා උදෑසන එම බත් පොල්කිරි, රතුලූනු, අමුමිරිස් සහ ලුණු සමඟ මිශ්‍ර කර ආහාරයට ගනී.
ඇතැම් ප්‍රදේශවල දෙහි යුෂ ද එක්කරනු ලැබේ.
වැදගත් ආහාර සුරක්ෂිතතා සටහන: මෙය සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමය පිළිබඳ විස්තරයක් මිස කාමර උෂ්ණත්වයේ රාත්‍රිය පුරා බත් තබා ආහාරයට ගැනීමට කරන නිර්දේශයක් නොවේ. පිසූ බත්වල Bacillus cereus බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමේ අවදානමක් ඇති බැවින්, නිවසේදී පිළියෙල කරන විට පිසූ බත් ඉක්මනින් සිසිල් කර ශීතකරණයේ තබාගැනීම වඩා ආරක්ෂිතය. බත් ජලයේ දමා පැසවීමෙන් මෙම අවදානම ඉවත් වන බවට සහතිකයක් නැත.
🍚 දිය බත්වල පෝෂණීය වැදගත්කම
දිය බත්වල ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍යය සහල් බැවින් එය ශරීරයට ශක්තිය ලබාදෙන කාබෝහයිඩ්‍රේට් ප්‍රභවයකි.
පොල්කිරි එක්කිරීමෙන් මේදය සහ රසය ද, රතුලූනු හා අමුමිරිස් එක්කිරීමෙන් විවිධ ශාකමය පෝෂක ද ලැබේ.
බත් සිසිල් කිරීමේදී එහි ඇති පිෂ්ටයේ කොටසක් ප්‍රතිරෝධී පිෂ්ටය (Resistant Starch) බවට පත්විය හැකිය. එහෙත් එම ප්‍රමාණය සහල් වර්ගය, පිසීම සහ ගබඩා කිරීමේ ක්‍රමය අනුව වෙනස් වේ.
දිය බත් සම්බන්ධයෙන් ආහාර ජීර්ණය, බඩවැල් සෞඛ්‍යය සහ රුධිරයේ සීනි පාලනය පිළිබඳ විවිධ ප්‍රචලිත අදහස් පවතින නමුත්, ඒ සියල්ල විද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ සෞඛ්‍ය ප්‍රතිලාභ ලෙස සැලකිය නොහැකිය.
එබැවින් දිය බත් ඖෂධයක් ලෙස නොව, සමබර ආහාර වේලක කොටසක් විය හැකි සාම්ප්‍රදායික ආහාරයක් ලෙස හඳුනාගැනීම සුදුසුය.
🌸 අතීතයෙන් වර්තමානයට ලැබෙන පාඩම
දිය බත් පිළිබඳ කතා කිරීමේදී අපට සිහිපත් වන්නේ ආහාරයක රසය හෝ පෝෂණය පමණක් නොවේ.
එදා ගැමි නිවසක පිසූ බත් ඇටයක් පවා අපතේ නොයැවීමට උත්සාහ කළ මිනිසුන්ගේ ජීවන දර්ශනය ද මෙයින් පිළිබිඹු වේ.
අද ලෝකය ආහාර අපතේ යාම අවම කිරීම, තිරසර ජීවන රටාව සහ දේශීය ආහාර උරුමයන් රැකගැනීම පිළිබඳ වැඩි අවධානයක් යොමු කරමින් සිටී.
අපේ පැරැන්නන්ගේ සරල ආහාර පුරුදු තුළ ද එවැනි වටිනා අදහස් රැසක් සැඟවී තිබුණි.
කෙසේ වෙතත්, පැරණි ආහාර පුරුදු වර්තමානයට ගෙන ඒමේදී නවීන ආහාර සුරක්ෂිතතා දැනුම ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
❤️ අපේ උරුමය අනාගතයට රැගෙන යමු
දිය බත් යනු අතීතයේ ගැමි නිවසක උදෑසන ආහාර වේලක් පමණක් නොවේ.
එය අපේ මුතුන්මිත්තන්ගේ අරපිරිමැස්ම, සරල ජීවිතය සහ ආහාරයට දැක්වූ ගෞරවය සිහිපත් කරන සංස්කෘතික සංකේතයකි.
අද පරපුරට මෙවැනි සාම්ප්‍රදායික ආහාර පිළිබඳ දැනුම ලබාදීම අපගේ සංස්කෘතික උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ එක් වැදගත් පියවරකි.
අපේ පැරණි ආහාර සම්ප්‍රදායන් අමතක නොකරමු. ඒවායේ වටිනාකම හඳුනාගෙන, ආරක්ෂිතව සහ දැනුවත්ව අනාගත පරපුරට උරුම කර දෙමු.
— SriTrade.lk | Food & Culture
#දියබත් #දේශීයආහාර #ශ්‍රීලාංකේයආහාර #ගැමිආහාර #අපේඋරුමය #FoodAndCulture #SriLankanFood #TraditionalFood #SriTrade